Extra info:

Wat verstaan we onder gedrag

Gedrag

• Is alles wat een dier (en mens) doet (alle waarneembare activiteiten).
  • Reactie op prikkels.
• Wordt bepaald door een inwendige prikkel (= motivatie) en een uitwendige prikkel.
  Voorbeelden
  • Jachtgedrag
    • Honger (inwendige prikkel)
    • --> het dier gaat op zoek naar eten (gedrag);
    • --> het dier ziet of hoort een prooi (uitwendige prikkel);
    • --> het dier vangt de prooi en gaat eten (gedrag).
  • Voortplantingsgedrag
    • geslachtshormonen (inwendige prikkels) --> veroorzaken de voortplantingsdrang.
      • Testosteron bij het mannetje en oestrogeen bij het vrouwtje.
    • Het dier gaat op zoek naar een partner (gedrag).
    • Het dier ziet, ruikt, voelt een partner met het juiste uiterlijk (uitwendige prikkel).
    • Paring (gedrag).

Prikkels

• Een prikkel is een verandering in de omgeving die je met een zintuig kan waarnemen.
  
  
• Uitwendige prikkels:
  • komen uit de omgeving.
    Bijvoorbeeld temperatuur, licht, geluid
  • worden waargenomen door zintuigen.
    Voorbeelden
    • oor: prikkel geluid;
    • oog: prikkel licht;
    • neus: prikkel geur;
    • tong: prikkel smaak;
    • huid: prikkel aanraking (tast) en temperatuur.
      
      
• Inwendige prikkels:
  Voorbeelden
  • Honger--> voedselzoekgedrag;
  • Dorst --> drinken;
  • Hormonen --> voortplantingsgedrag.
    
    
• Sleutelprikkel
  • Uitwendige prikkel die één bepaald gedrag veroorzaakt.
    Voorbeelden
    • Rode buik van stekelbaarsmannetje:
      is sleutelprikkel voor andere mannetjes --> aanval.
    • Sperren van jonge vogels:
      is sleutelprikkel voor de ouders --> gaan de jongen voeren.
  • Supranormale prikkel
    • Extra sterke sleutelprikkel.
      • Hierop volgt ook een sterker gedrag.

Gedrag kan zijn:

• erfelijk (aangeboren) of aangeleerd.
  Meestal gaat het om een combinatie.
  Voorbeeld
  • Vinken zingen een basisliedje als ze geïsoleerd (zonder contact met soortgenoten) opgegroeid zijn, de volledige zang leren ze van soortgenoten

 Leerprocessen:

 Inprenting

• Het leren in een bepaalde gevoelige periode (als jong dier).
  Bijvoorbeeld het leren herkennen van de ouders.
  • kan niet meer worden afgeleerd.

• Conditionering (africhting)
  • Van bestaande reflex wordt de prikkel veranderd.
  • Voorbeeld:
    • speekselreflex:
      • Oorspronkelijke prikkel is het zien of ruiken van voedsel.
      • Aangeleerd wordt het reageren op een andere prikkel, bijvoorbeeld geluid.
  • Nieuw gedrag kan ook aangeleerd worden door beloning of straf.
• Imitatie (nadoen)
  • Leren door gedrag van soortgenoten na te doen.
• Proefondervindelijk leren (leren door te proberen)
  
  • Uit ervaring leren wat wel en wat niet werkt.
    • "Door schade en schande wijs worden."
  • Alleen gedrag dat een beloning oplevert (bijvoorbeeld voedsel) wordt onthouden.
• Inzicht
  • Het oplossen van een nieuw probleem door na te denken.
  • Zo kan dier zich goed aanpassen aan nieuwe onbekende omgeving

 

  Onderzoek doen

 Gedrag

• kan onderverdeeld worden in verschillende handelingen (gedragselementen).
• de verschillende handelingen die je ziet kun je beschrijven.
  • Lijst met beschrijvingen wordt ethogram genoemd.
• Aantal handelingen kunnen (in een vaste volgorde) na elkaar komen.
  • Een bepaalde handeling kan leiden tot een volgende handeling.
    Voorbeeld
    • Voortplantingsgedrag van het stekelbaarsje
      • Mannetje ziet vrouwtje met dikke buik (sleutelprikkel).
      • Mannetje gaat zigzag dans uitvoeren (baltsgedrag).
        • Probeert vrouwtje naar het nest te lokken.
      • Als vrouwtje volgt toont hij haar de nestingang
      • Vrouwtje kruipt het nest in.
      • Mannetje siddert (trilt) tegen de staart van het vrouwtje.
        • Sleutelprikkel voor vrouwtje om eieren te gaan leggen.
      • Mannetje zwemt daarna zelf door het nest om de eieren te bevruchten.
      • Mannetje jaagt vrouwtje weg.
    • De verschillende handelingen die op elkaar volgen zijn dus:
      • zigzag dans uitvoeren;
      • nest tonen aan vrouwtje;
      • door het nest zwemmen (en de eieren bevruchten);
      • vrouwtje wegjagen.

 

 

Klik hier voor maken ethogram & protocol:      voorbeeld ethogram protocol maken

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

l

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

l